Saturday, 24 January 2026

२.४ पृथ्वीवरील निसर्गरम्य नैसर्गिक आश्चर्ये: लेक टिटिकाका आणि इग्वासु फॉल्स (डॉ. राजश्री शिरभाते)

पृथ्वीवरील निसर्गरम्य नैसर्गिक आश्चर्ये: लेक टिटिकाका आणि इग्वासु फॉल्स

डॉ राजश्री शिरभाते, इंग्लंड

आपल्या पृथ्वीतलावर सुरेख निसर्गाने नयनरम्य दृश्यांची मुक्तहत्ताने उधळण केलेली आहे. काही काही ठिकाणी तर निसर्गाच्या कुंचल्यातून रेखाटलेली दृश्ये बघून मन मंत्रमृग्ध होऊन जातं. आम्हांला दोघांनाही पर्यटनाची, जग बघायची आवड आहे आणि दोघांनाही निसर्गरम्य जागेचे विशेष आकर्षण! 
सुमारे बारा वर्षांपूर्वीची गोष्ट-  आमच्या एका सिनीअर मैत्रिणीशी गप्पा मारताना मी त्यांना म्हटले- तुम्ही एवढे जग हिंडलात तर तुमची सगळ्यांत आवडीची जागा कुठली? तरं त्या चटकन् उद्गारल्या –‘इग्वासु फॉल्स’. मी आश्चर्यचकीतच झाले, मी म्हटले मी तर ह्याच्याबद्दल कधी ऐकलंही नाही! तरं त्या म्हणाल्या -'ऐकलं नसशील, पण जरूर बघ; नक्कीचं डोळ्यांची पारणं फिटतील'. 
लवकरचं आम्हाला साऊथ अमेरिकेची ट्रीप करायचा योग आला.  आमच्या १७ दिवसाच्या (१८ सप्टेंबर ते ४ ऑक्टोबर) ट्रीप मध्ये आमचा छोटासा १४ लोकांचा ग्रूप होता, त्यांत एक कपल न्युझीलंडहून आलेले होते. 
आम्ही पेरू, बोलेव्हीया, ब्राझील आणि अर्जेंटिना देशांना भेट देणार होतो. आमच्या ट्रीप मध्ये 'कुस्को', 'लीमा' , 'पुनो',  'ला पाझ', 'रिओ दे जनेयरो', 'बुएनोस आइरेस', 'माचू पिच्चू', 'इग्वासु फॉल्स', 'लेक टिटिकाका' वगैरे ठिकाणे होती. पण ह्या लेखात मी लिहीणार आहे जगातील माझ्या आवडीच्या दोन निसर्गातील आश्चर्यांबद्दल: लेक टिटिकाका आणि इग्वासु फॉल्स.
२४ सप्टेंबरला भल्या पहाटे पाच वाजता उठून, ब्रेकफास्ट आटोपून ६.४५ला आम्ही कुस्कोहून निघालो. आजचा आमचा ८ तासांचा बसचा प्रवास होता. पण वाटेवरचे नॅचरल सौदर्य मात्र डोळ्यांना सुखावत होते. आमची बस बर्फानी आच्छादलेल्या उंच एंडीज पर्वतांमधून जात होती. आम्ही बसमध्ये अगदी पुढल्या सीटवर बसल्यामुळे ह्या सौदर्याचा पुरेपूर आस्वाद घेत होतो. मध्ये मध्ये सुंदर इंका रूइन्स पण नजरेला पडतं होते. आम्ही वाटेवरच्या Andahuaylillas and Racchi ह्या पहाडातल्या छोट्या गावांना पण भेटी दिल्या.
दुपारी ३ वाजता आम्ही पुनोला पोचलो. दक्षिण अमेरिकेत पेरू-बोलेव्हिया सीमेवर असलेले छोटेसे गाव 'पुनो'. या गावाजवळच आहे लेक टिटिकाका. हा प्रचंड लेक जवळ जवळ तीन मिलीयन वर्षांपासून आहे म्हणतात. ह्या लेकचा जास्ती भाग म्हणजे ६०% पेरू देशात येतो आणि ४०% बोलेव्हिया मध्ये. हा लेक या दोन देशातील ‘नैसर्गिक – सरहद्द’ आहे!

टिटिकाका लेक म्हणजे पेरु देशाचा नैसर्गिक व राष्ट्रीय ठेवा आहे! पन्नास मैल रुंद हा लेक बारा हजार पाचशे सात फूट उंचीवर आहे आणि जगातील सर्वात उंचावर असणारा मोठा लेक म्हणून प्रसिध्द आहे.  
अगदी पुरातन काळापासून ह्या लेकच्या किनाऱ्यावर लोकांची वसाहत राहिली आहे. आजकाल मात्र पेरू मधल्या 'पुनो' आणि बोलेव्हिया मधल्या 'कोपाकबाना' बेटांवर लोकांची वस्ती आहे.
पण गंमत म्हणजे ह्या बेटांना  'ऊरोस आयलंड' म्हणजेच 'तरंगती बेटं' म्हणतात. अशी ४०-५० आयलंडस् ह्या लेकवर आहेत. ह्या बेटांवर पाचशे-साडेपाचशे कुटुंबं राहतात. हे लोकं 'आयमारा' आणि 'केचवा' भाषा बोलतांत.

ह्या लेकमध्ये उगवणाऱ्या 'टोटोरो' नांवाच्या गवतापासून ही बेटे तयार करतांत.  ह्या सोनेरी रंगाच्या रिड गवतांची विशेष गुणधर्म आहेत- हे एकदम हलके असल्यामुळे पाण्यावर तरंगते आणि पाण्यात ओले होतं नाही. ह्या गवताच्या काड्या उभ्या आडव्या एकमेकातं अडकवून त्याचे कारपेट बनवले जाते, त्याचे एकावर एक थर देवून बेटांचा बेस बनवला जातो. हा बेस ह्या गवतांचा उपयोग करून चांगल्यारित्या लेकमधल्या खालच्या गवतांना बांधून तो स्थिर करतात. आणि मग त्यावर बांधातात ह्याच गवताचा उपयोग करून त्यांची घरे! तसेचं त्यांच्या होड्या आणि नावाही ह्या गवतापासूनच तयार केलेल्या असतात. 
पुनोजवळच्या लेक टिटिकाकावरच्या एका बेटाला आम्ही भेट दिली. त्या बेटावर गेलो, तिथल्या लोकांच्या घरात गेलो. ते लोक कसे राहतात ते बघितले. त्यांनी आम्हाला ते लोक ह्या गवतापासून होड्या, नावा इत्यादी वस्तू कसे तयार करतांत ते दाखविले.
दुसऱ्या दिवशी आम्ही कँटामारान क्रुझ बोट मध्ये लेक टिटिकाका वरच्या 'आयलंड ऑफ दी सन' बघायला गेलो. आयलंडवर २६० पायऱ्या चढल्यानंतर तेथून बघितलेले सृष्टीसौदर्य बघून घेतलेली मेहनत खरोखरचं सार्थक झाल्यासारखी वाटली. आम्ही तेथे दोन तास घालवून परतं बोटवर आलो. परतीच्या प्रवासात आम्हाला टीटीकाका लेक, त्यावरील आयलंडस, तेथील लोक, त्यांचे जीवन ह्यावरचा सुरेख व्हिडीओ दाखविला. 
आजकाल पर्यटकांसाठी तरं लेक टिटिकाका वरची ही बेटं म्हणजे 'मस्ट सी' गोष्ट झालेली आहे. खरं म्हणजे ते वावगंही नाही - कारण किती वेगळी, अनोखी, अद्भूतं पाण्यावरं तरंगणारी बेटं ही आणि त्यावर राहणारी ही लोकं! जमल्यास एकदा अगदी जरूर घ्यावा असा हा अनुभव. 
२९ सप्टेंबरला बुएनोस आइरेसहून इग्वासुसाठी आमची फ्लाइट सकाळी ८.३० ला होती. त्यामुळे सकाळी पाचलाच उठावे लागले. आम्ही एअरपोर्टवर आल्यानंतर आम्हाला कळले की आमची फ्लाइट उशीरा सुटणार! दुपारी दीड वाजता आमची फ्लाइट निघाली आणि ३.१५ ला आम्ही इग्वासुला पोहचलो. आमच्या हॉटेलला येईपर्यत संध्याकाळचे सहा वाजले. हॉटेल सुरेख होते. आम्ही सगळे थकलेले होतो. त्यामुळे आम्ही सगळ्यांनी थोडा वेळ विश्रांती घेतली आणि नंतर डिनरसाठी भेटलोत. दुसऱ्या दिवशी ज्याची मी अगदी खूप आतुरतेने वाट बघतं होते त्या इग्वासु फॉलला आम्ही भेट देणार होतो.
जेव्हा कधी जगातल्या वाटरफॉल्स बद्दल बोललं जातं तेव्हा अमेरिकेतल्या 'नायगरा फॉल' चे नाव सगळेचं घेतात. पण खरे बघता इग्वासु फॉल हा मोठा वाटरफॉल आहे. कारण हा नायगरा फॉल पेक्षा उंच असून रूंदीने कितीतरी पट जास्ती आहे!
इग्वासु फॉल्स ब्राझील आणि अर्जेंटीनाच्या सीमेवर आहे. १५४१ मध्ये स्पँनीश प्रवासी 'इवार काबेज़ा डी वाका' ने सर्वप्रथम ह्या वाटर फॉल्सचा शोध लावला म्हणतात. पण नंतर १९व्या शतकाच्या शेवटी बोसेली नावाच्या प्रवाश्याला ह्या फॉल्सचा पुन्हा एकदा शोध लागला! 
३० सप्टेंबरला सकाळी ८.३० ला आमचा टूर सुरू झाला. सुरवातीला आम्ही ब्राझीलीअन साइडने इग्वासु फॉल्स बघितले. २.७ किलोमीटरच्या इग्वासु नदीच्या एरीआ मध्ये इथे २७५ वाटर फॉल्स आहेत. हे फॉल्स नदीला अप्पर इग्वासु आणि लोअर इग्वासु मध्ये विभागतात.  एवढेच नाही तर हे आहेत सब ट्रॉपीकल रेन फॉरेस्ट मध्ये; अर्जेटिनामधील इग्वाझु नॅशनल पार्क आणि ब्राझीलमधील इगुआ नॅशनल पार्क. सगळा नजारा खरोखरच अद्भुत आहे, निसर्गसौंदर्याची उधळणच करणारा आहे. खरं म्हणजे हे दृश्य साठवायला आपले दोन डोळे अपुरेच पडतातं! जगातील सात नैसर्गिक आश्चर्यापैकी हे एक आश्चर्य समजले जाते. 
ह्यानंतर आम्ही अर्जेटिना साइडला गेलो. ह्या बाजूने काही वाटरफॉल्स अगदी जवळून बघता येतात. आम्ही इग्वाझु नॅशनल पार्कमधून ड्राइव्ह केले आणि तेथील हिरव्यागार सब ट्रॉपीकल रेनफॉरेस्टच्या सानिध्यात काही वेळ घालवला. 
नंतर आम्ही फूटब्रीज वरून चालत गेलो अन् नजरेसमोर आला 'दी डेव्हील्स थ्रोटचा अप्रतिम नजारा! ह्या ठिकाणी 'U' आकारात १४ इग्वासु वाटर फॉल्स ३५० फुटावरून कोसळतांत. 
जरी बहुसंख्य फॉल्स अर्जेटिनाच्या भागात असलेत तरी ब्राझीलच्या बाजूने मात्र उत्कृष्ट विहंगम दृश्ये आहेत. 

जरी बहुसंख्य फॉल्स अर्जेटिनाच्या भागात असलेत तरी ब्राझीलच्या बाजूने मात्र उत्कृष्ट विहंगम दृश्ये आहेत. हे सगळे निसर्गाचे आगळे वेगळे सुरेख स्वरूप बघून डोळे मंत्रमृग्ध झाले होते आणि मन तृप्त. 
आयुष्यात कधी संधी मिळाली तर पृथ्वीवरील ह्या निसर्गरम्य नै
सर्गिक आश्चर्याचा नजारा जरूर बघावा. 
- डॉ. राजश्री शिरभाते, चेस्टर-ले-स्ट्रीट, यु. के. 



No comments:

Post a Comment

प्रतिसाद

संयोजक

श्रीकांत पट्टलवार, मीरा पट्टलवार, रवी दाते, मुकुल आचार्य, कुमार जावडेकर